Nền tảng triết học của phát triển bền vững trong kỷ nguyên công nghệ tiên tiến: Cách tiếp cận giá trị và đối thoại liên ngành

Abstract

Trong bối cảnh công nghệ tiên tiến phát triển nhanh chóng và ngày càng chi phối các lĩnh vực kinh tế - xã hội, nhân loại đồng thời phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về môi trường, bất bình đẳng xã hội và khủng hoảng giá trị. Những tiến bộ trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, dữ liệu lớn và công nghệ xanh vừa mở ra cơ hội thúc đẩy tăng trưởng và đổi mới, vừa đặt ra các rủi ro dài hạn đối với xã hội và hệ sinh thái nếu thiếu định hướng giá trị phù hợp. Trong bối cảnh đó, phát triển bền vững không thể chỉ được tiếp cận như một mục tiêu kỹ thuật hay kinh tế, mà cần được đặt trên một nền tảng triết học và đạo đức vững chắc. Bài viết phân tích các cơ sở triết học của phát triển bền vững trong kỷ nguyên công nghệ tiên tiến, tập trung làm rõ sự khác biệt giữa tăng trưởng và phát triển, cũng như các chiều kích giá trị kinh tế, xã hội và môi trường. Trên cơ sở đó, bài viết phê phán chủ nghĩa duy kỹ thuật trong tư duy phát triển hiện đại, chỉ ra tính hai mặt của công nghệ và nguy cơ đảo chiều giá trị khi công nghệ trở thành mục đích tự thân. Từ góc độ đạo đức học, nghiên cứu tiếp cận phát triển bền vững như một lý tưởng chuẩn tắc, gắn với trách nhiệm liên thế hệ và nguyên tắc thận trọng trong việc thiết kế và triển khai công nghệ tiên tiến. Bài viết đồng thời nhấn mạnh vai trò của đối thoại liên ngành giữa khoa học - công nghệ và khoa học xã hội - nhân văn như một điều kiện cần thiết để định hướng đổi mới công nghệ theo các giá trị nhân văn và bền vững.